Stanisław Rosnowski najprawdopodobniej od dzieciństwa był zafascynowany wojskiem. Jego ojciec miał

na imię Napoleon, na cześć Bonapartego, pewnie tak zdecydował dziadek Staszka, wpatrzony w cesarza.

Ojciec był urzędnikiem sądowym, matka Antonina z Nowackich pochodziła ze sfery ziemiańskiej.

Stanisław Rosnowski urodził się 8 czerwca 1874 roku w Kamiennym Brodzie, na Wołyniu wówczas pod

zaborem rosyjskim. W najbliższym większym mieście - Żytomierzu ukończył w 1889 roku

progimnazjum, szkołę z niższymi klasami gimnazjalnymi.

Na ochotnika do wojska

Rodzice zdecydowali, że przyszłość syna jest w wojsku, a że Polski nie było wtedy na mapie, musiał

wstąpić do carskiej armii. Jak pokazały późniejsze losy ich dziecka, mieli rację. Tak płk Rosnowski

napisał o początkach wojskowej kariery:

„Po uzyskaniu w progimnazjum prawa do wstąpienia do wojska na warunkach ulgowych ochotnika,

wstąpiłem do wojska rosyjskiego dla odbycia powinności w 1892 roku. Zdałem egzamin do szkoły

wojennej junkrów w 1893 roku w Czugujowie. Po ukończeniu szkoły w 1895 roku zostałem mianowany

podchorążym”.

Sześć orderów

Mając 22 lata został podporucznikiem. Po tym następowały kolejne awanse co cztery lata do rangi

kapitana, w której poszedł na wojnę w 1914 roku. Dowodził kompanią w 73 Krymskim Pułku Piechoty w

19 Dywizji Piechoty Imperium Rosyjskiego, kwaterującym w chwili wybuchu wojny w Winnicy na

Podolu. Został trzykrotnie ranny.

Za zasługi bojowe awansowany został aż do stopnia pułkownika. Otrzymał sześć wysokich odznaczeń:

Order Świętego Włodzimierza czwartego stopnia z mieczami i kokardą, Order Świętej Anny drugiego,

trzeciego i czwartego stopnia (za waleczność) oraz Order Świętego Stanisława drugiego i trzeciego

stopnia.

Tak płk Rosnowski pisał o swoich dalszych losach:

„Po trzecim zranieniu [5 lipca 1916 roku - GW] zostałem mianowany naczelnikiem okręgu Rize Lazistan

– między Batumem [Batumi - GW] i Trapezuntem [Trabzon - GW] na obszarach tureckich zajętych przez

Rosjan. Po rewolucji 1917 roku Turcy ponownie zajęli swoje obszary i wyjechałem na Kaukaz do

Tbilisi”.

Wreszcie w polskim wojsku

W całej Rosji trwała rewolucja i siłą rzeczy carska administracja państwowa przestawała funkcjonować,

więc Polacy mogli działać. Jesienią 1917 roku na dalekim zapleczu frontu w koszarach 275 pułku

zapasowego w Baku, zaczęli formować Polską Oddzielną Brygadę na Kaukazie. Gdy tylko pułkownik się

o tym dowiedział 11 kwietnia 1918 roku wstąpił do jednostki na ochotnika. Na początek dowodził 2.

pułkiem strzelców, a w czerwcu 1918 roku całą formacją. Mianowała go Polska Rada Narodowa.

Niestety ze względu na sytuację polityczną nie udało się nawet zakończyć formowania jednostki. Po

podpisaniu pokoju brzeskiego na terenie byłego już imperium carskiego pozostawały wciąż liczne

oddziały niemieckie. Pilnowały porządku, powstrzymywały bolszewików. Mając takie wpływy Niemcy

wymusili na rządzie Zakaukaskiej Demokratycznej Republiki Federacyjnej rozwiązanie Polskiej

Oddzielnej Brygady na Kaukazie i zezwolili jej żołnierzom w cywilnych ubraniach na powrót do kraju.

W chwili rozformowania jednostki przez stacjonujących w regionie Niemców Rosnowski miał pod

komendą 407 ludzi.

- Udałem się wtedy z grupą Polaków do Polski. Dotarliśmy do Braili w Rumunii. Stamtąd droga do Polski

była przez Niemców i Austriaków zamknięta. Udawano się więc pojedynczo na własne ryzyko

- wspominał płk Stanisław Rosnowski.

Od Gołogóry do Zbrucza

Do Warszawy płk Rosnowski dotarł w styczniu 1919 roku. Już 30 stycznia ponownie wstąpił do Wojska

Polskiego. Najpierw trafił do rezerwy oficerów, potem był oficerem łącznikowym Dowództwa Okręgu

Korpusu w Lublinie, zaś 7 czerwca 1919 roku zastępcą dowódcy 10 pułku strzelców kresowych.

- Odbyłem kampanię ukraińską od Gołogóry do Zbrucza

- wspominał.

O tym co było dalej

czytaj w dziale wojna polsko-bolszewicka i Sybiracy.

Zdjęcia

Stanisław Rosnowski

Fot. archiwum rodzinne

Odznaka Polskiej Oddzielnej Brygady na Kaukazie

Fot. wolna domena

Bibliografia:

Kolekcja Orderu Wojennego Virtuti Militari, sygn. I.482.17-1020 Wojskowe Biuro Historyczne

Kolekcja akt żołnierzy zarejestrowanych w rejonowych komendach uzupełnień, sygn. II.56.7313.

Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2023-12-08].Władysław Jagiełłowicz: Zarys historji wojennej 40-

go pułku Strzelców Lwowskich. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1928, seria: Zarys historii

wojennej pułków polskich 1918–1920. wejście 23 maja 2023 roku

Kartka z kalendarza. 26 VII 1918 - Rozwiązanie Polskiej Oddzielnej Brygady na Kaukazie -

Trimarium wejście 23 maja 2023 roku